مطلب ذیل در روز دوشنبه ۶ شهریور ماه سال ۹۶ در شماره ۱۳۹۷ روزنامه بین المللی و جهانگردی توریسم چاپ شده است:

اسماعیل ناصری / مسئله خانه های مسافر به عنوان اقامتگاه هایی که متناسب با نامشان شمایل خانه های مسکونی را دارند و به مسافران – به ویژه در ایام سفر- اجاره داده می شود، در دولت گذشته محل چالش جامعه صنفی هتلداران ایران با سازمان دولتی متولی امر یعنی میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری بوده است. پیداست که نوک پیکان انتقادات هتلداران بیش از هر مقام دولتی بسوی معاون سابق گردشگری بود. با این استدلال که معاون گردشگری به عنوان مقام عالی دولتی در این بخش، با گسترش این خانه ها و بسترسازی برای رسمیت یافتن آنها و حتی آوردنشان در زمره تاسیسات گردشگری، به کسب کار مرکز اقامتی رسمی مانند هتل ها از یک طرف و کیفیت خدمات گردشگری از سوی دیگر لطمه وارد کرده است. حالا که در نخستین روزهای فعالیت معاون جدید گردشگری سازمان هستیم، طبعا این موضوع به یکی از دغدغه های مراکز اقامتی رسمی تبدیل شده است. به این بهانه با جمشید حمزه زاده، رئیس جامعه هتل داران پیرامون وضعیت خانه های مسافر و مطالبه هم صنفانش از مدیریت جدید گردشگری گفت و گو کردم.

۱) یکی از مسائل و در واقع انتقادهایی که هتل داران مطرح در گذشته به معاونت گردشگری داشتند،به فعالیت خانه های مسافر برمیگردد، تا جایی که به برخی از از اختلاف ها بین تشکل صنفی هتل داران و سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری هم دامن زد. اصل این انتقاد از کجاست و شامل چه چیزهایی می شود؟

در وهله اول باید بدانیم ماهیت (خانه مسافر) چیست! آیا جزء تاسیسات گردشگری محسوب میشود؟ به باور ما، چون منازل مسکونی هستند که مالک خودش هم در آنجا زندگی می کند و برخی از اتاق ها یا خود خانه را اجاره میدهد، ماهیت و کاربری مسکونی دارد و جزء تاسیسات گردشگری به حساب نمی آید. متاسفانه همانطور که گفتید، این یکی از مسائلی بود که باعث اختلاف بین تشکل هتل داران و سازمان میراث فرهنگی شد.

۲) اگر اشتباه نکنم سال ۱۳۹۴ خانه های مسافر به عنوان تاسیسات گردشگری به رسمیت شناخته شدند. درست است؟

بله، آقایان در بازنگری آیین نامه ایجاد، اصلاح، تکمیل، درجه بندی و نرخ گذاری تاسیسات گردشگری، خانه های مسافر را جزء تاسیسات گردشگری به حساب آوردند. یعنی این خانه ها را به رسمیت شناختند و از نظر آیین نامه و قوانین، یک محل اقامتی و گردشگری به حساب آوردند.

۳) چرا هتل داران به این رسمی شدن خانه های مسافر انتقاد داشتند؟ دقیقا چه چیزهایی محل انتقادشان بوده و هست؟

این سوال مطرح شد که اصلا چرا این خانه ها تاسیسات گردشگری محسوب می شوند؟ دراین میان، بحث ساماندهی مطرح می شود. به عنوان مثال می گویند دولت نیروی انتظامی را موظف کرده تا معتادان را ساماندهی کند. آیا مفهومش این است که از فردا مجوز بدهند که با این شرایط، همه معتادها بتوانند مواد مصرف کنند؟ دولت مساله مصرف آنها را به رسمیت شناخته است؟ خیر. دولت فقط خواسته کنترلشان کند. در بحث ساماندهی منازل مسکونی یا خانه های اجاره ای یا ویلا هم هدف این نبود که به آن رسمیت قانونی بدهند. اشتباه دوستان در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری این بود. یعنی به محلی که کاربری مسکونی داشته، به اشتباه ماهیت گردشگری دادند و آن را جزء تاسیسات گردشگری به حساب آوردند. همین امر باعث شد که آمارشان در کشور به شدت افزایش پیدا کند و چند برابر شود.

۴) شما قائل به تعطیل شدن این خانه ها نیستید و از سوی دیگر با رسمی شدن و پیوستن شان به تاسیسات گردشگری هم موافقتی ندارید. در این صورت، فعالیت خانه های مسافر به چه صورتی باید باشد؟

قرار بر این بود که در مقاصدی که در مقاطع زمانی خاص پیک سفر به آن جاها زیاد بوده و متل ها و هتل ها جا ندارند، این حجم سرریز، راهی خانه های مسافر شوند. در سال های گذشته قرار بود که مساله سرریز مسافران در ایام پیک سفر مثل ایام نوروز در هفت استان مازندران، گیلان، گلستان، خراسان رضوی، قم و اصفهان و در قالب طرح ساماندهی (خانه مسافر) اجرا شود اما متاسفانه از طریق ایجاد شرکت های مجری، تعداد خانه های مسافر را در کل کشور فراگیر کردند و حتی سهمیه هم برایش مشخص کردند. در حال حاضراین مسئله به کل کشور تعمیم داده شده که اشتباه است.

۵) این سیاست که مورد انتقاد صنف شماست، تبعات و لطماتش در بخش گردشگری چیست؟

اولین تبعاتش این است که کیفیت خدمات را به شدت کاهش می دهد، چون این منازل فاقد ایمنی، بهداشت و….. است. به وفور دیده شده که چنین محل هایی به مکان تجمع افراد ناباب تبدیل می شود؛ از گروه های تروریستی و افراد قاچاقچی گرفته تا خلافکاران و مصرف کنندگان مواد مخدر که اگر کنترل خاصی روی این خانه ها صورت نگیرد، دامنه این تبعات گسترده تر هم خواهد شد. از طرفی این مساله باعث شده که با واحدهای اقامتی رسمی مثل هتل ها، مهمان پذیرها و هتل آپارتمان ها رقابت نابرابری ایجاد شود. فقط بحث نارضایتی هتل ها مطرح نیست؛ در واقع هتل آپارتمان ها یا متل آپارتمان ها هم به شدت به این مسئله معترض اند. چون خانه های مسافر هیچ محدودیتی ندارند و نظارت کافی بر روی آنها صورت نگرفته است؛ شما وقتی به مراکز رسمی میروید، باید شناسنامه یا کارت شناسایی معتبر ارائه دهید اما در خانه های مسافر آیا چنین اهرمی برای نظارت وجود دارد؟

۶) موضوع بعدی ظاهرا معافیت مالیاتی این خانه ها نسبت به هتل هاست که برای همکاران و هم صنفان شما انتقاد برانگیز بوده، درست است؟

بله، مراکز اقامتی مانند هتل ها ۳۵ درصد از درآمد خود را بابت عوارض پرداخت می کنند اما این مراکز غیر رسمی، یک ریال هم بابت هزینه هایی مانند مالیات، مالیات بر ارزش افزوده یا مالیات بر در آمد نمی پردازند. تنها برای ساماندهی پولی می دهند که آن هم به جیب شرکت های مجری می رود، نه به جیب دولت. ما بررسی کردیم چیزی حدود ۳۵ درصد از فروش ما صرف عوارض می شود. اگر همین الان، دولت هتل ها را از پرداخت عوارض معاف کند، نرخ هتل ها خود به خود ۳۵ درصد کاهش پیدا خواهد کرد. این باعث شده که قدرت خرید مردم کمتر شود. تعمیم خانه های مسافر، باعث ایجاد رقابتی نا عادلانه و نابرابر در سطح کشور شده است.

۷) ایده های سازمان در این باره چقدر با خواسته شما هم پوشان است؟ مدیریت سازمان و معاونت جدید گردشگری چه سیاستی در قبال خانه های مسافر دارند؟

دولت دوازدهم به تازگی تشکیل شده است و ما به عنوان روسای تشکل ها در جلسه اول بیشتر به تشریفات و عنوان کردن مشکلات کلی پرداختیم. در جلسه ای که خودم با معاونت گردشگری داشتم، قرار شد بحث های بیشتری در این باره صورت بگیرد.

۸) آیا شما به اصلاح وضعیت خانه های مسافر امیدوارید یا ماهیتا اعتقادی به فعالیت آنها ندارید؟

حرف من این است که باید ببینیم فلسفه پشت اینها چیست.  ما بر این باوریم که جایگاه خانه مسافر باید به نحوی باشد که فقط در ایام پیک بالای سفر مورد استفاده قرار گیرند و به مکان خلاف تبدیل نشوند. ما جامعه هتلداران هم بارها این مسئله را عنوان کرده و گفتیم که بدون پرداخت یک ریال، آمادگی این را داریم که با هزینه خود به سازمان میراث فرهنگی در امر ساماندهی کمک کنیم و هر هتل در شعاعی مشخص بر چند خانه نظارت کند.

۹) این نظارت، تبعا مسئولیت هم می آورد آیا هتل ها برای پذیرش این مسئولیت از آمادگی لازم برخوردارند؟ بله، مسئولیتش با ما خواهد بود، چرا که ما نظارت می کنیم تا خدمات هتلی را ادامه دهند، به لحاظ بهداشت، ایمنی، کیفیت خدمات و کیفیت مواد غذایی و مسائلی از این دست باید به شکلی مطلوب عمل شود.

۱۰) در آن صورت،خانه های مسافر مشمول مالیات خواهند شد؟

باید بشوند. اولا که اینها مقطعی است. در واقع وقتی جزء تاسیسات گردشگری نیستند، خود به خود مقطعی می شوند، یا مثلا در طول سال شاید به مدت ۲۰ روز چنین وضعیتی داشته با شند. ثانیا ما اعلام آمادگی کردیم و این کار را هم انجام دادیم که متاسفانه در چند سال اخیر جدی گرفته نشد؛ یعنی نه تنها به درخواست مطالبات مراکز رسمی اهمیتی ندادند، بلکه دیدیم سازمان تمام تلاش خود را به کار بست تا به جای این مراکز رسمی، خانه های مسافر را تقویت کند و بابتش هم هزینه زیادی کرد. این واقعا اشتباه محض بوده و به اعتقاد من به گردشگری در کشور لطمه وارد کرده است. به همین دلیل انتظارمان این است که دولت از تجارب جامعه هتل داران استفاده کند و ما هم خالصانه به خاطر توسعه گردشگری کشور و کمک به مردم عزیزمان در کنار دولت و در همین شش، هفت استانی که مشمول این طرح هستند، ایستاده ایم تا برای ایام پیک سفر از ظرفیت هتل ها بیشتر استفاده شود. در حال حاضر در اکثر استان ها، هزینه اقامت در مهمان پذیرها، هتل آپارتمان ها و هتل های یک تا سه ستاره ما پایین تر از خانه مسافر است؛ چرا؟ چون کیفیت خدمات پایین آمده است. از طرفی ضریب اشغال هتل های ما طی سال گذشته ۳۰ درصد کاهش داشته که یکی از دلایل عمده اش هم این است که متاسفانه خانه های مسافر را به شدت توسعه داده اند. این باعث شده طی دو سال گذشته نسبت به سال های قبل به جای افزایش ضریب اشغال هتل ها،۳۰ درصد کاهش داشته باشیم واز سوی دیگر بسیاری از هتل ها و مهمان پذیر های ما ورشکسته شوند که لطمه ای بزرگ محسوب میشود. شما می بینید که اکثر مهمان پذیرهای ما در حال بسته شدن هستند. دوم اینکه انگیزه سرمایه گذاری به شدت تضعیف می شود. بسیاری از سرمایه گذاران وقتی چنین وضعیتی را می بینند، از سرمایه گذاری منصرف می شوند. استدلالشان این است که در شرایطی که ضریب اشغال هتل های ایران روز به روز در حال کاهش است، چرا باید هتل ساخت؟

۱۱) صورت مثالی آن هم وضعیت هتل های مشهد است.

بله، رئیس اتحادیه هتل داران مشهد اعلام کرده که بالای ۷۰ درصد از مالکان هتل هایشان را برای فروش گذاشته اند. چرا؟ چون مسافر ندارند. چرا ندارند؟ چون همه دارند خانه اجاره می دهند و یا زائر سراها، مهمان سراها یا مهمان پذیرهای دولتی وجود دارد که بدون حساب و کتاب وارد میدان شده اند، بنا براین ما در جامعه هتل داران ایران معتقدیم تا زمانی که حوزه گردشگری نظام مند نشود و به معنای واقعی کلمه به مراکز رسمی بها ندهیم، این وضع همچنان باقی خواهد بود و نتیجه اش چیزی جزعدم توسعه واقعی گردشگری در کشور و مراکز اقامتی و نیز تضعیف و کاهش کیفیت خدمات نیست.